Old Cornet brass

Odpowiedź na pytanie zadane w tytule:

„Jak się pisze: cham czy ham?”

jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości:

słowo „cham” piszemy przez „ch”!

Nie ma w języku polskim słowa „ham”. Istnieje ono w języku angielskim i oznacza szynkę.

A co słowo „cham” znaczy po polsku? Określa ono dziś:

prostaka, człowieka ordynarnego, czasem wulgarnego.

Dawniej używano słowa „cham” jako pogardliwe określenie chłopa, osoby niskiego stanu, parobka.

„Miałeś chamie złoty róg…” – ten cytat jest znany wielu z nas.

Do kogo zwraca się per „cham” Chochoł w finale „Wesela” Wyspiańskiego? Do Jaśka, prostego chłopaka ze wsi, brata Panny Młodej, który zgubił złoty róg.

„Cham” w powyższym cytacie ma zatem wydźwięk pradawny, klasyczny, odnosi się do stanu społecznego Jaśka.

Zwrot ten niesie z sobą raczej przekaz w stylu: „Człowiecze niskiego stanu!” niż „Człowiecze o prostackich manierach!”

Zdanie „Miałeś chamie złoty róg…” ma też w sobie duży ładunek tragizmu. Wewnętrzny kontrast tej sentencji zawiera się w porównaniu:

cham kontra złoty róg

czyli

przyziemność kontra wezwanie.

Dla czytających szkolne lektury wynik tej konfrontacji jest znany: wygrała małostkowość, zatwardziałość, bezwola i rozpoczął się „chocholi taniec”…

Wróćmy jednak do teraźniejszości.

Współczesna polszczyzna zna wiele synonimów „chama”, oto kilka z nich:

burak, gbur, wsiok, ćwok, buc, prymityw, jaskiniowiec, prostak…

Część z powyższych wyrazów aż się prosi o wyjaśnienie powodów użycia ich jako zamiennika słowa „cham”. Na przykład, dlaczego czerwono-bordowe warzywo jest dziś synonimem prostactwa?

To już zupełnie inna historia, język żyje i niezmiennie ewoluuje, jak całe nasze człowieczeństwo.

Od dłuższego już czasu chodzi za mną myśl, żeby rozszerzyć BLENDY.PL o nową kategorię ETYMOLOGIA, w której poznawalibyśmy źródła słów codziennego użytku, których korzenie dawno się już zatarły… Co o tym myślicie?

Pozdrawiam.

Włodzimierz

PS. Na naszym blogu pojawił się dawniej wpis opisujący prawidłową pisownię innego trzygłoskowego słowa zaliczanego do wulgaryzmów, zaczynającego się również od „ch”. Chętnych do zbadania (nie do używania :-) ) tego słowa zapraszam do lektury tego artykułu.

Osoby, które weszły na ten wpis, wpisywały w wyszukiwarce Google często poniższe frazy kluczowe:

  • Cham
  • ham czy cham
  • ham i prostak
  • chamy czy chamy
  • chamami