Półtora czy półtorej? Oto jest pytanie…

blendy.pl półtora czy półtorejDzień dobry!

Na początek pytanie na rozgrzewkę, które sam sobie często zadaję:

„Skąd się w ogóle wzięło słowo półtora?”

Otóż, pierwowzorem dzisiejszego półtora na określenie liczebnika ułamkowego 1,5 (jeden i pół) jest dawna forma pół wtora => półwtora.

Jak podaje Słownik Języka Polskiego PWN, analogiczną budowę miały kiedyś wyrazy półtrzecia na określenie liczby 2,5 (dwa i pół), półczwarta na określenie 3,5 (trzy i pół) itd. Formy te wyszły już jednak z użycia.

Idąc dalej tym tropem, przeanalizujmy logikę słowotwórczą liczebnika ułamkowego półtora. Kiedy siadałem do tego tematu, nie potrafiłem zrozumieć tej matematyki, bo przecież „pół wtora” = „połowa z dwóch” = „jeden” a nie „półtora”.

Po wnikliwej analizie i sprawdzeniu kilku źródeł udało mi się znaleźć satysfakcjonującą odpowiedź.

Półtora oznacza jeden i pół z drugiego, podobnie jak półtrzecia oznaczało kiedyś dwa i pół z trzeciego, półczwarta: trzy i pół z czwartego itd.

Ten tok rozumowania satysfakcjonuje mnie w zupełności. Przejdźmy zatem do tytułowego pytania tego artykułu.

Jaka jest poprawna pisownia: półtora czy półtorej? Odpowiedź jest prosta: zależy od rodzaju.

W rodzaju męskim i nijakim mówimy:

półtora (dnia, tygodnia, miesiąca, roku, tysiąclecia),

w rodzaju żeńskim natomiast:

półtorej (minuty, sekundy, godziny, epoki, ery).

A jak odmieniamy przez przypadki liczebnik półtora w połączeniu z rzeczownikiem?

To już zupełnie inna historia… :-)

Poprawności!

Włodzimierz