Ślónsko godka kontra góralszczyzna

zgodnosc_tym

Jestem Góralem i poślubiłem Ślązaczkę, czyli Hanyskę.

Mimo siedmiu lat małżeństwa, wspólnego życia, dwóch dzieciaków w dorobku, do dziś nie mogę pojąć niektórych śląskich pojęć.

Weźmy na przykład słowo “synek”, które może być tak różnie interpretowane.

Popularna onegdaj reklama piwa mówiła słowami aktorów:

“Te, synek, daj tu ty jedne piwo!”

“Synek” w pojęciu Ślązaków jest pojęciem neutralnym, ewentualnie ma wydźwięk miły, życzliwy.

A to ciekawe, albowiem w języku górali “synek” ma zabarwienie wyzywające, lekko obraźliwe.

Lecimy dalej.

“Kiszka” – każdy góral wie, że “kiszka” to “kaszanka”.

Nie wiedzą tego Hanysy, którzy “kiszką” nazywają kwaśne mleko. Dziwne.

“Kucać” w języku Ślązaków znaczy “kaszleć”.

“Kaszleć” po góralsku to “krzypić”.

“Nupel”, “nupelek” to dziecięcy smoczek, po hanysku.

Po góralsku: “cumel”, “cumelek”

O “polu” i “dworze” nie wspomnę, bo to jest temat pokoleniowy. Wiadomo wszak, ze idzie się na “pole” 🙂

Jest słowo wspólne: “wierch” (po góralsku: “wiyrch”).

“Wierch” w języku Ślązaków oznacza “górę”, “górną część”.

U Górali raczej właśnie “wierzch”., czyli “wierzchnią warstwę”.

Są też słowa hanyskie, których nigdy  nie zrozumie Góral, ani góralskie, których nie zrozumie Hanys.

A Ty?

Poniżej mały quiz. Jeśli nie wiesz, czy bliżej Ci do Ślązaków czy Górali, powiedz, które słowa rozumiesz:

– tytka

– fuzykle

– sprzycny

– śwarny

– do dom

– zaś

(“zaś”jest wyjątkiem – to słowo rozumieją wspólnie Ślązacy i Górale, reszta świata nie)

Kto zgadnie znaczenie słowa “zaś”?

Pozdrawiam!

Włodzimierz

4 komentarze

  1. „zaś” znaczy znowu lub ponownie, kolejny raz 🙂

    • Zaś ma dwa znaczenia: Jola ma czarne włosy, zaś Ola jasne. Poseł na file i zaś się wrócił.

  2. Tej, ale tytka to po poznańsku 🙂 Oznacza torebkę papierową, w znaczeniu pierwotnym, choć co raz częściej oznacza także torebkę foliową, foliówkę, a powiedzenie “Dać se w tytę” oznacza upić się.

  3. @Jan:

    Dziękuję za cenny komentarz! Bywam często w Poznaniu i zauważam w tamtejszym dialekcie słowa i frazy, bardzo zbliżone do tych, spotykanych na Górnym Śląsku. Powód jest jeden: germańskie wpływy językowe, na Wielkopolsce i Śląsku spowodowane czasami zaboru pruskiego.

    Sam pochodzę z Małopolski i z relacji moich Dziadów i Pradziadów wiem, że ówczesna Galicja, czyli austriacka administracja ziem polskich, uchodziła za najbardziej liberalną wśród trzech rozbiorców, stąd i u nas stosunkowo niewiele jest pozostałości germanizmów w języku, choć i takowe się zdarzają…

    Najbardziej spektakularnym przykładem asymilacji Austriaków z Polską jest fakt, że istnieje odnoga “polskich Habsburgów”, osiedlonych w Żywcu, którzy po latach istnienia na polskich ziemiach, tak mocno zasymilowali się z polskością, że w czasie hitlerowskiej okupacji 1939, odmówili przyłączeniu się do nacjonalizacji twierdząc, że są Polakami.

    Karol Olbracht Habsburg w listopadzie 1939 r. został aresztowany przez gestapo po tym jak odmówił zadeklarowania się jako Niemiec. Stanisław Cat Mackiewicz pisał, ze Karol Olbracht miał powiedzieć: „Moje pochodzenie jest niemieckie, moim macierzystym językiem jest język niemiecki, ale jestem obywatelem polskim i uważam się za Polaka”.

    Był więziony przez ponad dwa lata w Cieszynie i brutalnie traktowany.

    Wracając do tematu “tytki”: bezsprzecznym pierwowzorem tego słowa jest niemiecka “die Tüte”, która oznacza “papierową torbę”, bądź, we współczesnym uproszczeniu, “reklamówkę”, dołączaną do zakupów w sieciach sprzedażowych.

    (Swoją drogą, ciekawe jest pochodzenie znaczeniowe “reklamówki”, oznaczającej torbę na zakupy,, najczęściej foliową, opatrzonej reklamą sponsora, stąd też jej nazwa 🙂 .)

    Na koniec dwie ciekawe dygresje. Spytałam moją żonę, Ślązaczkę, czy zna poznańskie “dać se w tytę”. Otóż, nie zna…

    Zna natomiast śląskie “dać komuś w tytę” (= “dać komuś w mordę”), a raczej, “dać komuś w tyta”, albowiem Hanysy przejęli również część niemieckiej deklinacji zdaniowej rodzaju żeńskiego, równając mianownik z biernikiem.

    Przykład:

    “Weź ta rura!” (“ta rura” = mianownik) zamiast “Weź tę rurę!” (“tę rurę” = biernik)

    Powodem jest to, że niemiecki mianownik (Nominativ) jest w rodzaju żeńskim identyczny z biernikiem (Akkusativ).

    Druga dygresja: dla ciekawych małopolskiego życia pod zaborem austriackim, oto link do wspomnień mojego Dziadka z czasów Wielkiej Emigracji Galicyji za Wielką Wodę: http://wlodzimierzcieslar.pl/rekopisy-mojego-dziadka-czesc-2/

Pozostaw odpowiedź Jan Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Subskrybuj kanał RSS

subskrybuj kanał RSS bloga o błędach językowych

PRZYJACIELE i PARTNERZY:

Szkolenia dla firm

Akcesoria do tabletów

Kosmetyki i suplementy dla Twojego zdrowia

 Podróże Inspiracje Biznesy